Faðir og sonur

Erich Ohser, fæddur 1903, er einn af þekktari myndasöguhöfundum þjóðverja, ekki bara vegna verka hans heldur einnig vegna örlaga hans. Fyrir 75 árum síðan, þann 13. desember 1934, birtist vinsælasta myndasagan hans Vater und Sohn (á íslensku Faðir og sonur) í blaðinu Berliner Illustrirten Zeitung. En þann dag í dag eru myndasögurnar af þeim feðgum endurprentaðar. Myndasögurnar birti hann þó undir listamannanafninu e.o. Plauen sem var stytting á Erich Ohser frá Plauen.

Það var ástæða fyrir því að Ohser tók upp listamannanafn en Ohser hafði teiknað skopmyndir af stjórnmálamönngum fyrir blaðið Vorwärts og að sjálfsögðu þar á meðal myndir af Hitler og Goebbels. Þessar skopmyndir gerðu Ohser ekki vinsælan hjá Nasistum og var hann settur á svartan lista hjá þeim og í bókarbrennu Nasista í Berlín í maí 1933 voru þessar teikningar brenndar ásamt bókunum. Í framhaldi af því var Ohser settur í atvinnubann og varð því kona hans Marigard að sjá um Ohser og son þeirra Christian.

Myndasaga hans Faðir og sonur, undir dulnefninu, varð mjög vinsæl og seldi safnband, sem var gefið út ári eftir að fyrsta myndasagan var birt, í meira en 90 þúsund eintökum.

Goebbels var meðvitaður um mátt myndasagna við að koma skilaboðum til fólksins og hafa áhrif á skoðanir þess, og þess vegna átti á þessum tíma myndasögu höfundar erfitt uppdráttar að koma sínum eigin skoðunum á framfæri. Þannig var t.d. persónurnar faðir og sonur fengnar til þess að auglýsa vetrarhjálp. Ohser var þó lítið um slíkt gefið og þó að myndasagan Faðir og sonur væri ópólitísk lenti hann aftur í atvinnubanni.

Árið 1944 var hann svo handtekinn ásamt blaðamanninum og vini sínum Erich Knauf eftir hávært samtal þeirra beggja, Ohser var heyrnadaufur og þess vegna töluðu þeir svo hátt, í loftbyrgi en menn Nasista höfðu heyrt það og líkað allt sem að sagt var. Þeir félagar fóru fyrir rétt og segir sagan að Goebbels hafa persónulega séð til þess að dómarinn Roland Freisler myndi sjá um málið og að úrskurðurinn yrði harður.

Ohser tók sig af lífi í apríl 1944 í fangelsi nasista og í kveðjubréfi sínu reyndi hann að taka alla sökina á sig og fría þar með vin sinn Knauf en það varð til lítils þar sem hann var hálshöggvinn nokkru seinna.

Ástríkur 50 ára!

Það var 29. október 1959 sem að fyrsta sagan af Ástríki og félögum birtist í tímaritinu Pilote. Sagan segir að höfundarnir, Albert Uderzo (f. 1927) og René Goscinny (f. 1926, d. 1977), hafi bara þurft korter til þess að leggja grunnin að heimi Ástríks á heitum sólardegi í ágústmánuði það sama ár en reyndar voru þeir búnir að brjótaheilan allan daginn áður en að þeim datt í hug að skrifa um Galla eða eins og Uderzo í ævisögu sinni (reyndar einni af mörgum) skrifar:

"Nákvæma dagsetningu þessarar tilurðar gátum við ekki seinna sagt til um. Og af hverju hefðum við svo sem átt að muna hana? Við gátum bara munað eftir því að það var mjög heitt. Og því hlýtur þetta að hafa verið annaðhvort í júlí eða ágúst, nokkurn vegin tveimur mánuðum áður en útgáfa stóð til. Ada (eiginkona Uderzo) hafði fært okkur Pastis (svala drykkur) og ég verð því miður að viðurkenna að við reyktum óheyrilega mikið, líklegast í þeirri trú að það myndi örva heilasellurnar. Dóttir okkar Sylvia var rétt orðin þriggja ára og blaðraði sér til skemmtunar í herbergi sínu. Móðir hennar sussaði á hana svo að báðir snillingarnir væru nú ekki truflaðir við vinnu sína. René, sem að gat ekki hangið svona í tómu lofti, byrjaði einhvern tíman að reyna á mig með því að spyrja mig:

- Nefndu mér mikilvægustu tímabilin í franskri sögu.

- Nú, hmm, við höfum forsöguna...

- Nei, það er búið að gera henni skil.

- Þá Gallíu og Galla.

Þá stökk René á fætur: Galla! Afhverju ekki? Við værum þeir fyrstu sem að myndum túlka þá á gamansaman hátt!

Sem betur feru vissum við ekki að það var ekki reyndin. Það varð okkur síðar kunnugt."

 Fyrirmyndina af nöfnum persónanna með síðasta hlutann -rix (Asterix, Obelix, o.s.fr.) kom frá einum af leiðtogum Galla, Vercingetorix, en þessi ending þýðir kóngur í máli Kelta. 

Árið 1961 birtist svo fyrsta albúmið með fyrstu sögunni í upplagi sem nam 6.000 eintökum. Þremur árum seinna var upplagið fyrir albúmið Ástríkur og rómverski flugumaðurinn tífalt eða um 60.000 eintök og þegar árið 1966 var upplag albúma orðið hundraðfalt og 1967 í um 1,2 milljónir eintaka. Þetta segir nokkuð um vinsældir Ástríks og félaga. Alls hafa komið út 33 albúm um Ástrík og félaga og síðasta albúmið, sem að kom út árið 2005, var í gefið út í upplagi með 2,7 milljónum eintaka. Ástríkur er orðin svo frægur að hann hefur jafnvel komist á frímerki. Nú í ár verður afmælisalbúm (albúm nr. 34) gefið út með smásögum um kappann.

 

Hvað er lykillinn að frægðar Ástríks er erfitt að segja en eitt er víst að húmorinn og sögurnar höfðu jafnt til ungra sem aldna. Og samvinna René Goscinny og Albert Uderzo var undirstaðan. Goscinny hefur skrifað fleiri þekkta titla eins og Lukku Láka ásamt Morris, Fláráð (Iznogoud) ásamt  Jean Tabary og litli Nikulás, svo eitthvað sé nefnt af þeim verkum Goscinny sem Íslendingar hafa fengið að kynnast.  Eftir að Goscinny lést árið 1977 þá reyndi Uderzo að halda áfram en erfitt var að fylla skarð Goscinny og sögurnar urðu því tilbreytinga litlar.

Fyrsta albúmið um Ástík og félaga á íslensku kom út árið 1974, Ástríkur gallvaski. Það sama ár komu út tvö önnur albúm, Ástríkur í Bretlandi og Ástríkur og Kleópatra.Mér telst til að alls hafi komið út 16 albúm á íslensku og það síðasta var gefið út árið 1983. Það ætti því að vera kominn tími til að gefa út eitt albúm til heiðurs afmælisbarninu á íslensku.

Frændur og frænkur í Andrési Önd

Í síðustu færslu skrifaði ég um hinn 75 ára gamla Andrés Önd og þar sem Andrés er eina myndasagan sem að kemur reglulega út á íslensku eins og er þá er kannski ekki úr vegi að bæta við annarri færslu tengda honum. Andrés Önd kom út á íslensku um það leiti sem að ég var að læra að lesa og átti ég honum að vissu leiti að þakka að leskunnáttu minni fór batnandi (og auðvitað mömmu sem að passaði að ég læsi reglulega heima fyrir hana). Veröld Andrésar var áhugaverð og eitt af því sem maður tók eftir var að frændur og frænkur komu óvenju oft fyrir og pabbar og mömmur svo til aldrei. Hjá Andrési bjuggu frændur hans Ripp, Rapp og Rupp. Hjá Mikka Mús þeir Mik og Mak. Jóakim Aðalönd var frændi Andrésar o.s.fr. En hvernig stendur á allri þessari frændsemi? Afhverju eru ekki til hefðbundin pabbi og mamma tengsl í Andarbæ?

Við þessum spurningum hef ég því miður ekkert rétt svar bara tilgátur þar sem að höfundarnir sjálfir hafa aldrei tjáð sig sjálfir um þetta mál. Ein tilgátan er að þegar Walt Disney og félagar voru að gera teiknimyndirnar um Mikka og Andrés þá voru þær hugsaðar sem fjölskylduskemmtun og Disney lagði áherslu á að aðalsögupersónur væru góð fyrirmynd. Þetta þýðir að ef t.d. Ripp, Rapp og Rupp væru synir Andrésar þá myndi stríðni þeirra í garð Andrésar ekki vera til fyrirmyndar fyrir krakkana sem að horfðu á. Önnur tilgáta tengist einnig því þjóðfélagi sem að persónurnar urðu til í. Á þeim tíma sem að Mikki og Andrés urðu til var ekki mikið um foreldra sem að höfðu skilið, einstæðar mæður eða feður eins og tíðkast í dag. Einstæð Önd með þrjá unga myndu vekja upp spurningar eins og með hverjum átti Andrés ungana og væri Andrésína tilbúin í að vera í ástarsambandi við slíkan gaur? Og þegar ungarnir væru ekki með Andrési hver hugsaði þá um þá? Þriðja tilgátan hefur nokkuð sameiginlegt með tilgátu tvö en það er að Disney hafi viljað forðast tabú málefni eins og kynlíf.

Seinni tíma höfundar hafa svo haldið við þessari venju og því er næstum án undantekninga bara frændur og frænkur í veröld Andrésar.

Andrés Önd orðinn 75 ára

Í fyrra hélt Mikki Mús uppá 80 ára afmæli sitt og núna í síðustu viku hélt félagi hans Andrés Önd uppá 75 ára afmæli sitt. Höfundar Andrésar Önd var Walt Disney og Dick Lundy. Donald Fountleroy Duck, eins og hann hét upphaflega, birtist fyrst í teiknimyndinni The wise little Hen 9. júní 1934. (Það ber að geta þess að árið 1934 starfaði Ubbe Iwerks (skapari Mikka Mús ásamt Walt Disney) ekki hjá Walt Disney, heldur hafði stofnað sitt eigið hreyfimyndastúdíó, hins vegar hefur Carls Bark ávalt skrifað Andrés Önd sem ein af sköpun Iwerks). Það skal þó ekki draga neitt úr þætti Walt Disney við sköpun Mikka eða Andrésar en þetta hafði Disney um tilurð Andrésar að segja: "Mikki hafði takmarkaða möguleika þar sem að aðdáendur hans höfðu gert hann að hinni fullkomnu fyrirmynd. Þegar Mikki braut þá ímynd, t.d. með því að segja ljótan brandara þá kvörtuðu þúsundir aðdáenda! Þess vegna vantaði okkur öðruvísi persónu, hinn óreiknanlega Andrés Önd. Þannig gátum við komið fjölmörgum hugmyndum okkar í framkvæmd sem að ekki voru leyfilegar með Mikka Mús. Andrés veltist lengi í huga mínum. Hann var persóna sem að gaf enga hugarró: reiðiköst hans, máttleysi hans gagnvart hversdagslegum hlutum, mótmæli hans þegar honum fannst á sjálfan sig hallað. Með augum Andrésar gátum við séð heiminn öðruvísi..."

Andrés Önd er í dag ein vinsælasta teiknimynda- og myndasögupersóna sem að er til. Við íslendingar kynntumst honum fyrst í gegnum myndasögublöð frá Bandaríkjunum sem að komu með bandaríska hernum og þeim myndasögublöðum sem að voru flutt inn eftir stríð. Seinna og sérstaklega eftir innleiðingu gjaldeyrishafta í kringum 1960 þá kom hann frá Danmörk. Andrés Önd fór síðan að tala Íslensku upp út árinu 1981 og gerir enn. Fyrstu Andrés blöðin voru gerð af danski fyrirmynd en í seinni tíð höfum við Íslendingar fengið að kynnast ítalska forminu undir nafninu Syrpa (í Ítalíu þekkt undir nafninu Topolino).

Fyrsta þátttaka Andrésar í myndasögum var árið 1934 í myndasögum dagblaðanna undir nafninu Silly Symphony eftir samnefndri teiknimynd (sem að stutt-teiknimyndin The wise little Hen var hluti af). Þessar myndasögur voru teiknaðar af Al Taliaferro og samdar af Ted Osborne. Árið 1936 fékk Andrés svo sýna eigin nýtt útlit og eigin teiknimynd og árið 1938 sýna eigin myndasögu.

Árið 1942 kom Andrés í myndasögublöðum útgefið af Western Publishing og teiknaði og samdi Charles Bark þessar sögur. Charles Barks er líklegast þekktasti höfundur Andrésar og sá sem að átti mestan þátt í þróun myndasögunnar. Andrés Önd varð vinsæll víða í Evrópu og hafa teiknarar í Hollandi, t.d. Dan Jippes, samið nokkuð af sögum og sérstaklega í Ítalíu þar sem talsvert af teiknurum hafa gert þekktar sögur um Andrés, má þar nefna Romano Scarpa og Giorgio Cavazzano, en þar er helst gerðar sögur af Ofur-Andrési. Sá sem hins vegar tekið við arfleið Charles Barks er Don Rosa.

En hvað er það sem að hefur gert Andrés Önd svona vinsælan. Flestir eru á því að það sé vegna þess hversu mannlegur hann er. Hann er latur, uppstökkur, afbrýðisamur, eigingjarn, sjálfselskur, einfaldur og þrjóskur. Hann hefur þá eiginleika sem að engin er tilbúinn að viðurkenna að hann hafi en gerir það að verkum að vissu leiti samsamar fólk sig með honum og getur því haft gaman af honum.

Myndasögublús

Útgáfa íslenskra myndasagna hefur ekki verið fyrirferðamikil síðustu ár og því er um að gera að skrifa um slíkan viðburð þegar hann á sér stað. Fyrsta íslenska myndasögubókin sem er gefin út á árinu 2009 (sem ég veit um, ef ég fer með rangt mál þá vinsamlegast hafið samband) er Vorblús eftir listamanninn Kristján Þór Guðnason. Bókin er 55 blaðsíður og inniheldur þrjár myndasögur: Vorblús, Dollý og ég, Vetrarverk. Ég reikna með að bókin sé gefin út í takmörkuðu upplagi en líklegast má nálgast eintök hjá höfundi ef að þau eru ekki lengur til í bókabúðum. Umbrot bókarinnar er ca A5 og eru allar eru allar myndirnar svart-hvítar, tússaðar með pensli.

Framsetning sögunnar á hverri síðu er einfalt með 6 myndum á hverri síðu sem eru nokkurn vegin allar jafn stórar. Þessi framsetning fellur mjög vel að teiknistíl Kristjáns en ég reikna með að hann hafi teiknað á A4 blöð og jafnvel beint með penslinum. Frásagnarmáti Kristjáns er ekki ósvipaður og fyrsta sagan sem að Hergé gerði um Tinna þar sem að tími er tekin í það að sýna ákveðna atburði, t.d. sjáum við í sögunni Vorblús, Nonna sjá manneskju við vatnið, á næstu mynd sjáum við að þetta er stelpa, á þriðju myndinni heilsast þau og á fjórðu og fimmtu mynd kynna þau sig. Þessi frásagnarmáti er sjaldséður í myndasögum nútímans hann var mun algengari fyrir 60 til 70 árum.

Hvað efnistök varðar þá fjalla sögurnar allar um unglinga. Fyrstu tvær sögur fjall um Nonna, kynni hans af stelpum og draumum Nonna um mótorhjól til þess að verða flottur og kúl. Þriðja sagan fjallar um strák sem að verður yngri strák að bana. Umhverfi allra myndasagnanna er líklegast Ísland og í fyrstu tveim sögunum í kringum 1955-60 og ekki ólíklegt að umfjöllunarefnið sé tekið úr lífi Kristjáns sjálfs, ekki ósvipað og þær sjálfsævisögulegu myndasögur sem að hafa verið að komast í tísku í myndasöguheiminum síðustu 10 árin

Kristján er 66 ára og í kringum listamannaferil og myndasöguferil hans hafa ekki verið mikil læti. Hann gaf út fyrstu myndasögu bók sína, Óhugnarlega plánetan, árið 1993 og árið 2007 kom út bók hans Edensgarðurinn, auk þess hefur hann átt sögur í myndasögublaðinu Neo-Blek. Kristján útskrifaðist árið 1964 frá Handíða- og myndlistarskóla Íslands og árið 1967 frá Verks- og kunstindustriskole í Ósló í Noregi. Hann hefur haldið talsvert af myndlistarsýningum en hann hefur haldið stíl sínum í myndasögum sínum. Framtak hans er til fyrirmyndar þó að hann fái ekki sömu umfjöllun og ungir myndasögugerða menn eins og Hugleikur.

 

Köngulóarmaðurinn bjargar lífi stráks

Venjuleg þá er myndasögupersóna einungis fær um að bjarga mannslífum í myndasögu eða kvikmyndum. Köngulóarmaðurinn, eða Spider-Man, hefur þó tekist að brjóta viðjar skáldskaparins og bjargað lífum í raunveruleikanum, en slíkt gerðist einmitt í Bangkok.

Átta ára einhverfur strákur í sérskóla varð allt í einu hræddur í kennslustund og flúði út á gluggasyllu opins glugga á þriðju hæð. Þar stóð hann og lét hvorki lögreglu né slökkvilið tala sig til um að koma af gluggasyllunni og inn. Það var ekki fyrr en að móðir hans nefndi að sonur hennar væri mikill aðdáandi Köngulóarmannsins að slökkviliðsmaðurinn Sonchai Yoosabai fékk hugmynd: hann hljóp niður á slökkvistöð og náði í Köngulóarmannsbúning sem að klæddist í og fór svo til stráksins. Vart hafði strákurinn séð Köngulóarmanninn en að hann steig niður af syllunni og hljóp brosandi til hetju sinnar.

 Upprunalegafréttin

Tinni 80 ára

Tinni hélt uppá sitt 80 ára afmæli 10. janúar síðast liðinn og þar sem að ég var ekki byrjaður að skrifa þetta blogg þá, er best að skrifa smá pistil til heiðurs Tinna.

Tinna, eða Tintin eins og hann heitir á frummálinu, er hugarsmíði belgans Georges Remis (1907-1983) betur þekktur sem Hergé (uppnefni út frá frönskum framburði á upphafstöfum nafna hans R.G.) og setti þann grunn sem að myndasögur, sem komu út í frönsku mælandi löndum, myndu byggjast á. Tinni er ein af vinsælustu evrópsku myndasögupersónum fyrr og síðar.

Það er kannski merkileg tilviljun að Walt Disney skapaði Mikka Mús bara nokkrum mánuðum áður (tek Walt Disney fyrir í öðrum pistill) og persónuleiki Tinna og Mikka eru mjög svipaðir osem g vinsældir þeirra. Hergé fylgist þó náið með aðferðum Bandaríkjamanna í myndasögum og kvikmyndum eins og hann segir í viðtali: "Almennt þá vita bandaríkjamenn hvernig á að segja sögu, jafnvel þó að hún sé algjör vitleysa. Ég held að þetta sé aðal lexían sem að ég hef lært af myndasögum og kvikmyndum frá Bandaríkjunum." Hergé tók einnig upp svipaðar vinnu aðferðir og Disney og byggði upp sitt eigið vinnustúdíó.

Hergés byrjaði að starfa hjá dagblaðinu Le Vingtiéme Siécle árið 1925 og frá júlí árið 1926 teiknaði hann myndasögu sem hét Tator fyrir skátablaðið Le Boy-Scout Belge og eru þær myndasögur augljóslega forrennar Tinna. Árið 1928 tók hann við ritstjórns blaðsins Le petit Vingtiéme, sem var barnablað Le Vingtéme Siécle blaðsins og kem út vikulega á fimmtudögum. Til að byrja með teiknaði Hergé myndasögur við sögu eftir Amand de Smet, sem var ritstjóri íþróttahluta blaðsins, og þar birtist hundurinn Tobbi (Hérge gaf honum stelpu nafnið Milou, sem að var eftir stúlku sem að hann var yfir sig hrifin af meðan hann var í skóla) á undan Tinna í sögunni Flup, Nénesse, Poussette et Cochonnet. Þeir birtust síðan saman 10. janúar, 1929 í sögunni Les Aventuers de Tintin Reporter du petit vingieme au pays des Soviets eða í íslenskri þýðingu Tinni í Sovétríkjunum (kom út árið 2007 hjá Fjölva okkur Íslendingum til mikillar ánægju). Fyrsti ævintýri Tinna voru öll í svart/hvítu og til að byrja með var Tinni eitthvað minni og þykkari en hann síðar varð. Eftir síðari heimstyrjöld þá var Tinni gefinn út í lit og í endurgerði Hergé í lit allar sögurnar, sem að komið höfðu út fyrir stríð nema fyrstu sögu Tinna. Sumar endurgerði hann jafnvel aftur þá aðallega til þess að aðlaga að bandaríkja markaði.

Helstu áhrifavaldar Hergé þegar hann var að byrja voru myndasögur frá Bandaríkjunum og er þar helst að nefna Bringing Up Father, sem fékk nafnið Gissur Gullrass á íslensku, eftir George MacManus.

Stíll Hergé hefur verið kallaður Ligne Clair (hreinar línur) og einkennist af myndum með einföldum línum, án skugga og flötum einföldum litum ásamt mjög nákvæmum bakgrunnum. Hergé teiknaði alveg frá upphafi mjög nákvæma bakgrunna og sjást þar áhrif George MacManus mjög vel, hinar skýru línur sem að hann varð svo þekktur fyrir þróðust og uppfrá sögunni Blái Lótusinn varð til sá Tinni sem að við þekkjum í dag, þar sem að Hergé var í mun að allt umhverfi og sögur, svo og pólitík væri sem nákvæmust. Ein af eftirminnilegusta persóna í sögum Tinna er án efa Kolbeinn Kafteinn en Tinni hitta hann fyrst í ævintýrum sínum með Krabbann með gylltu klærnar. Þýðingar á fúkyrðum Kolbeins eru einnig mjög skemmtilegar og hafa orðið mjög vinsælar.

Á íslensku hafa komið út 24 bækur með ævintýrum Tinna og kom sú fyrsta út árið 1971 Dularfulla stjarnan og átti blaðamaðurinn Loftur Guðmundsson heiðurinn af þýðingunum. Bækurnar voru svo endurútgefnar árið 2007 með nýrri stafagerð/textun.

Myndasögur í (kvik)myndum

Síðustu 10 árin hafa kvikmyndir byggðar á myndasögum verið mjög áberandi í banaríska kvikmyndaiðnaðinum og þetta ár er engin undantekning þar á. Í ár verða nokkrar af þeim sem að hafa haft mjög mikil áhrif á myndasöguheiminn sýndar í kvikmyndahúsunum. Datt því hug að skrifa smá pistill um þær helstu á þessu ári.

Watchmen er fyrsta myndin sem að er til sýningar á þessu ári, var frumsýnd um síðustu helgi. Teiknimyndasagan er eftir Alan Moore sem er af þeim virtustu og vinsælustu höfundum í Bandaríkjunum og Bretlandi síðustu 40 árin og Watchmen, sem birtist fyrst sem sería, ein af hans vinsælustu bókum. Á síðustu tíu árum hafa nokkrar sögur eftir hann verið kvikmyndir, má þar nefna V for Vendetta (2005) eftir Wachowski bræðurna (Matrix) og Hugo Weaving og Natalie Portman í aðalhlutverkum, The League of Extraordinary Gentlemen (2003) með Sean O'Connory  og From hell (2001) með Johnny Depp. Alan Moore hefur þó reynt að halda sig eins mikið frá þeim kvikmyndum sem hafa verið gerðar eftir sögum hans og gengið svo langt að hann hefur viljað að nafn sitt yrði ekki birt á V for Vandetta og Watchmen.

Það eru rúm 10 ár síðan að ég las Watchmen í fyrsta skipti og fannst mér mikið til koma á þeim tíma og kannski ekki skrítið þegar tekið er tillit til þess sem að ég hafði lesið til þess tíma af myndasögum. Alan Moore og teiknarinn Dave Gibbons reyndu ýmislegt fyrir sér í þessari bók eins og t.d. að hafa kafla samhverfa, þ.e. fyrsti og síðasti ramminn líta nánast eins út, annar og næst síðasti ramminn líta svipað út og svo koll af kolli (kaflinn Fearful Symmetry) og þetta er langt frá því að geta talist barnabókmenntir enda höfðar myndasagan meira til eldri unglinga og fullorðinna. Vegna tilraunastarfsemi þeirra félaga var lengi vel talað um að þessi bók væri ókvikmyndaleg en leikstjórinn Zack Snyder, sem skaut upp á stjörnuhimininn með kvikmynd sinn byggða á myndasögunni 300, hefur tekist ágætlega til að koma sögunni á hvíta tjaldið. Hann heldur þó áfram á svipaðri braut í 300 með miklu ofbeldi og hægum senum og kynlífssenum, sem að allt hefði verið hægt að draga úr og myndin hefði frekar orðið betri.

Dragon Ball: Evolution er mynd sem að verður sýnd um páskanna byggð á manga myndasögunni Dragan Ball eftir Akira Toriyama og var fyrst birt árið 1984 og gefin út til ársins 1995 en margar hliðarsögur og framhaldsögur hafa einnig verið gefnar út síðan þá. Dragon Ball er ein af vinsælustu manga myndasögum fyrr og síðar í Japan. Sagan er byggð á kínverskri þjóðsögu um apakonunginn og drekakristalkúlur en hefur verið færð í all nokkurn nýjan búning í höndum Toriyama. Við fyrstu sýn þá virðist myndin vera talsvert frábrugðin þó að söguþráðurinn sé svipaður.

X-Men Origins: Wolverine er líklegast sú mynd sem að verður aðsóknamest af þeim kvikmyndum sem að verða sýndar á þessu ári. Þeir þrjár X-Men myndir sem hafa verið sýndar á síðustu 10 árum hafa kynnt þessa persónu nógu vel. Myndasagan sem að var upphaflega búin til af þeim Stan Lee og Jack Kirby birtist fyrst árið 1963 en hefur í gegnum tíðina gengið í gegnum margar breytingar. Ólíkt Alan Moore hefur Stan Lee mun meira tekið þátt í kvikmyndum þeirra myndasagna sem að hann hefur átt þátt í að skapa og venjulega sést hann einu sinni í myndinni í einhverju litlu aukahlutverki (maðurinn með gráhárið og gleraugun). Báðir Stan Lee og Jack Kirby hafa sett sitt mark á myndasögur í Bandaríkjunum.

Astro Boy er teiknimynd sem sýnd verður með haustinu og er byggð á manga myndasögum Tezuka Osamu. Sagan fjallar um vélmennastrák sem að er búinn til af vísindamanni sem að vill ekki mikið með hann hafa. Sagan birtist á árunum 1952 til 1968 í Japan. Tezuka Osamu er einn af merkilegustu mönnum í sögu myndasögunnar og í raun bara sambærilegur við Hergé, höfund Tinna. Áhrif hans á myndasögur í Japan er ótrúlegur enda kemur ekki á óvart að hann sé kallaðaur faðir myndasögunnar í Japan. Astro boy er ein af vinsælustu og þekktustu verkum Tezeku Osamu. Reyndar er Tezuku Osama svo merkilegur að hann á skilið pistil einhvern tíman seinna.

 

Fyrir þá sem að hafa áhuga þá hef ég stofnað hóp áhugamanna um myndasögur á Facebook:

http://www.facebook.com/group.php?gid=62567771059#/group.php?gid=61221373803

Þar sem að ég hef ekki viljað vera að þvinga einn né neinn eða ýta einhverjum af mínum vinum í þennan hóp þá hef ég ekki verið að senda boð til minna vina um að slást í hópinn, þar sem ég hef frekar áhuga á að í hópnum sé fólk sem að hefur áhuga á myndasögum. Ef þú hefur áhuga (og ert á facebook) þá endilega komdu í hópinn og vonandi er hægt að gera hópinn virkann.

Vakta toppinn vestanhafs

Syngjandi ofurhetjur?

Það fyrsta sem að ég hugsaði þegar ég las fréttina að það ætti að fara að setja upp söngleik sem byggir á ævintýrum köngulóarmannsins á Broadway í New York: úff er nú verið að reyna að græða á öllu í sambandi við Köngulóarmanninn, og næsta hugsun: passar ævintýri Köngulóarmannsins virkilega í söngleik? Þetta er nú einu sinni hasar og ósköp lítið að syngja um.

Eftir að hafa hugsað málið aðeins frekar þá er nú auðvitað hægt að gera ágætis söngleik um ofurhetjuna og sérstakleg ef að þeir taka upphaf ofurhetjunnar, hann byrjaði upphaflega í sirkus til þess að þéna peninga. Og í þessa sýningu er nú eytt talsverðum pening svo að það hljóta að fást góðir höfundar til þess að gera áhugaverðan söngleik þó ég verði að viðurkenna að ég er ekkert svakalega spenntur við fyrstu fréttir.

Þetta fær mig reyndar til þess að hugsa um hvernig sumar myndasögupersónur (og reyndar ekkert einskorðar við þær) eru notaðar til þess að græða peninga. George Lukas var fyrstur til þess að nýta sér kaupáráttu fólks þegar hann lét gera leikföng, skrifa vísindaskáldsögur, setja á bolla og diska fyrir persónur sýnar úr Star-Wars. Sjálfur fékk hann mjög lítinn hagnað af myndinni sjálfri en þeim mun meira af leyfissölu á sýnum persónum. Þetta opnaði augu fólks fyrir nýjum mörkuðum og í kjölfarið urðu að sjálfsögðu myndasögupersónur einnig vinsælar á bolla og boli, eins og t.d. Grettir og núna í seinni tíð Dilbert.

Það er þó einn mjög merkilegur myndasöguteiknari sem að ákvað að selja engin leyfi til þess að setja á bolla eða boli, búa til bíómynd eða sjónvarpsþætti og það er Bill Watterson höfundur Calvin and Hobbes. Fyrir því hafði hann þrjár ástæður:

1. Of mikið af hinu góða virkar neikvætt. Ef að teiknimyndapersónur birtast út um allt þá verður fólk þreytt á þeim og hættir að hafa áhuga og gaman af þeim.
2. Söluvarningur, eins og t.d. leikföng, bollar eða bolir, taka sjaldnast tillit til upprunans, t.d. hvernig myndasaga virkar. Myndasaga með teikningum og texta nær sjaldnast sama lífi sem myndskreyting á kaffibolla. Því margbrotna formi sem að fylgir myndasögunni er fórnað fyrir einfaldleika söluvörunnar.
3. Til þess að framleiða söluvörur með myndum af þekktu persónum þarf fleira starfsfólk og teiknarinn þarf að skipta verkum og láta aðra vinna ákveðin verk. Þetta þýðir að teiknarinn hefur ekki lengur stjórn á öllu þeim ákvörðunum sem að eru teknar í sambandi við framleiðsluna.

Hvort að fólk sé sammála Bill Watterson eða ekki, þá er engin leið að kaupa bolla með Calvin og Hobbes á en örugglega má finna einhverstaðar bolla með Köngulóarmanninum. Ég veit ekki hvort að ég sé alveg sömu megin og Bill Watterson en stundum verð ég að viðurkenna að mér finnst vera gengið of langt í því að markaðsetja ákveðnar persónur. Ég hefði t.d. ekkert á móti því að kaupa bolla með Calvin og Hobbes á en söngleikur með þeim félögum væri líklegast of mikið af því góða því þá þyrfti að fara að skapa eitthvað sem var aldrei til í myndasögunni til að byrja með.

Ég hef ekkert á móti því að t.d. kvikmyndir séu búnar til eftir bók eða teiknimyndasögur eftir bók og t.d. þá passar mjög vel að búa til kvikmyndir eftir ofurhetju myndasögum en þegar það er til sjónvarpsþættir, bækur, kvikmyndir, tölvuleikir, blogg og ég veit ekki hvað, er þá ekki einmitt fyrsta atriði sem að Bill Watterson nefndi einmitt orðið að veruleika?

Söngleikur um Kóngulóarmanninn frumsýndur á næsta ári

Skrípó og hasar

 Þegar ég var 9 eða 10 ára og var að koma myndasögublöðunum mínum í röð og reglu skrifaði ég á möppurnar Skrípablöð og þar undir Köngulóarmaðurinn, Tarzan, Súpermann og þar fram eftir götunum. Á þeim tíma lagði ég ekki mikið uppúr merkingu orðsins, eða hvort það ætti rætur sínar að rekja í skrípó eða skrípi. Meira en þrjátíu árum áður kölluðu krakkar og unglingar þau Hazarblöð.

Ég er fegin því að orðin myndasaga og myndasögublöð hafi fest sig í Íslensku sem almenn orð frekar en þau orð sem að áður voru nefnd. Hazarblöð og Skrípablöð lýsa sérstakri tegund myndasagna. Orðið myndasaga felur í sér skilgreiningu, þ.e. um er að ræða myndir sem að segja sögu, og er þess vegna vel heppnað. Til að átta sig betur á þessu er gott að skoða hvaða orð eru notuð yfir myndasögur í öðrum tungumálum:

• Englandi og Bandaríkjunum: Comics, Comic Strips má þýða Fyndnar ræmur eða Skrípamyndir
• Frakkland, Belgía: B.D. = Bande Dessinée eða Teiknaðar seríur,
• Ítalíu: Fumetto = Ský, kemur frá talblöðrunum,
• Þýskaland: Comic,
• Holland: Strips,
• Skandinavía: Tegneserie,
• Japan: Manga

Í Japan var orðið Comics notað yfir innfluttar bandarískar myndasögur en yfir eigin teiknimyndasögur var notað orðið manga enda hefðin komin áður en að bandarískar myndasögur voru fluttar inn eftir seinni heimstyrjöld.

Það vekur athygli að í Hollandi og Þýskalandi eru notuð tökuorð úr ensku en eins og í Japan þá voru myndasögur fluttar inn frá Bandaríkjunum kallaðar sínu enska nafni og tóku yfir þau orð sem að áður voru, Bildgeschichte(ísl. myndasaga), Bilderzählung (Myndafrásögn) eða Bilderbögen í Þýskalandi og í Hollandi Tekenverhaal, Beeldverhaal og Beeldroman. Þegar talað er um Bildgeschichte í Þýskalandi er verið að tala um gamlar myndasögur, t.d. frá Wilhelm Busch, sem gerði myndasögur á seinni hluta 19. aldar.

Ef orðið Comics er þýtt sem skrípó á íslensku, er augljóst hvar erfiðleikarnir byrja: þetta hlýtur að vera eitthvað fyndið. Í hinum enskumælandi heimi, sem og í Þýskalandi, felur orðið þegar í sér ákveðna fordóma eða skilgreiningu. Þetta hafa útgefendur og þeir sem gera myndasögur reynt að breyta með því að kalla alvarlegri myndasögur Graphic Novels, eða myndaskáldsögur, (í Þýskalandi þýddu þeir það fyrst sem comicroman en hafa á síðari árum kallað myndasögurnar einnig Graphic Novel). Þannig hefur verið reynt að ná athygli fullorðins fólks með misgóðum árangri. En hvaðan kemur orðið Comics sem að á svona stóran þátt í því hvernig myndasögur eru séðar í ensku mælandi löndum?

Árið 1796 var í fyrsta skipti gefið út blaðið The Comick Magazinesem að innihélt að mestu skiplegar sögur, brandara og skopteikningar William Hogarth sem að urðu mjög vinsælar. Í Englandi varð sú síða sem að hélt myndirnar kölluð Comic Sheets. Á þessum tíma voru önnur nöfn notuð í Evrópu, t.d. Frakklandi var orðið imageries og í Þýskalandi Bilderbögen, eins og áður var nefnt. Árið 1860 var byrjað að gefa út safn þessara Comic Sheets og gefið nafnið Comic News og árið 1890 hét safnið Comic Cuts. Á þessum tíma voru myndasögur einnig kallaðar Funnies, en orðið Comics varð að endanum ofaná.

Það má því sjá að upphaflega átti orðið Comics við um skopmyndir og myndasögur sem innihélt háð. Og flestar myndasögur sem að voru gerðar á þessum tíma innihéldu skop og háð, undartekningin voru myndasögur tengdar biblíunni.